In juni kregen ongeveer honderd zwangere vrouwen in Utrecht een bericht dat je in de 35e week niet wilt lezen: er is geen kraamverzorgende voor u. Sommigen hoorden het kort voor de bevalling. Vandaag ligt er een brief aan de Tweede Kamer waarin staat dat het is opgelost.
Minister Sophie Hermans schrijft dat alle vrouwen in Utrecht weer kraamzorg kunnen krijgen, bericht RTV Utrecht. Het probleem is volgens haar op dit moment opgelost “door middel van centraal wachtlijstbeheer”: gezinnen die bij hun eigen aanbieder geen plek krijgen, komen op één centrale lijst, en een beheerder zoekt daar binnen en buiten de regio naar verzorgenden met ruimte. Daarnaast zijn er meer zzp’ers ingezet en is er extra ruimte vrijgemaakt in het permanente kraamzorgcentrum in het St. Antonius Ziekenhuis.
Verschoven klanten zijn geen extra handen
Het woord “opgelost” is hier te groot voor wat er gebeurd is, en de mensen die het werk doen zeggen dat zelf het duidelijkst. Bianca Visser, voorzitter van het Kraamzorg Samenwerkingsverband, zegt tegen RTV Utrecht: “We hebben maatregelen genomen om de problemen in bedwang te houden, maar de situatie is niet opgelost. Het is niet zo dat er ineens zestien bussen met kraamverzorgers over de grens zijn gekomen.” Zus Berger, oprichter van KraamZus en bestuurder van Regiozorg, waar aanbieder Kraamvogel onder valt, zegt hetzelfde in cijfers van de werkvloer: “Er zijn klanten verschoven, maar we hebben er geen medewerkers bijgekregen.”
Dat is het hele verschil tussen verdelen en oplossen. Centraal wachtlijstbeheer verlaagt de kans dat één aanbieder nee zegt terwijl er drie straten verderop nog ruimte is. Dat is winst en het is snel te regelen. Het verandert niets aan het aantal uren dat er in de regio te vergeven valt, en het legt de reistijd tussen die uren neer bij de verzorgende die de klus overneemt.
De echte uitstroom zit in de roosters, niet in de instroom
Berger noemt de reden dat er al jaren mensen weggaan: de onregelmatige werktijden. Daardoor komen er ook weinig nieuwe bij. “We moeten de sector anders inrichten als we de problemen structureel willen oplossen.” Dat is een ander verhaal dan het verhaal waar beleid meestal op mikt, namelijk werven. Wie vertrekt vanwege een rooster dat om vier uur ’s nachts kan beginnen, komt niet terug van een wervingscampagne.
De minister erkent dat er een langetermijnoplossing nodig is en wijst op landelijke transities richting passende zorg, onder meer de Kraamzorg Landelijke Indicatie Methodiek. Die KLIM moet per gezin bepalen hoeveel uur zorg nodig is, in plaats van iedereen ongeveer hetzelfde te geven. Daarnaast moet zorg vaker digitaal worden aangeboden en wil ze meer aandacht voor het aantrekken én behouden van medewerkers.
Maatwerk is ook het nette woord voor minder uren
Hier hoort een waarschuwing bij aan het adres van iedereen die, zoals deze redactie, al jaren pleit voor betere indicatiestelling. Maatwerk klinkt logisch en is het vaak ook: een tweede kind bij een ervaren moeder met een gezond kraambed vraagt echt niet hetzelfde als een eerste bevalling met een moeizame start van de voeding. Maar een indicatiemethodiek die wordt ingevoerd in een sector met te weinig mensen, wordt in de praktijk beoordeeld op de uitkomst die past bij de bezetting. Het verschil tussen “passende zorg” en “minder uren” is dan een kwestie van hoe de norm wordt afgesteld, en dat is precies wat er nu wordt gebouwd zonder dat er een uur bij komt.
Voor een gezin dat nu aan het regelen is, telt maar één ding: sta je in een register waarin die centrale beheerder je kan vinden. Wachtlijstbeheer werkt namelijk alleen voor mensen die zijn aangemeld en van wie de gegevens kloppen.
Vraag deze week schriftelijk om je status
Bel je kraamzorgaanbieder, vraag of je aanmelding bevestigd is en of je bij een tekort op de centrale wachtlijst van de regio komt, en vraag om dat antwoord per mail. Zo’n mail is geen formaliteit: hij is het bewijsstuk als je in de 36e week alsnog moet schakelen. Zet er meteen bij vanaf welke week je bereikbaar bent en wie er belt als jij aan het bevallen bent. In kraamzorg in drukke regio’s staat welke vragen je daarbij stelt, en in kraamzorg te laat aanmelden wat er nog kan als je pas laat begint. Wil je overstappen omdat je aanbieder geen zekerheid geeft, lees dan eerst wisselen van kraamzorgorganisatie, want opzeggen zonder bevestiging elders is het slechtste moment om zonder plek te zitten.
Het volgende ijkpunt ligt in het najaar, als de bevallingen van de drukke zomerperiode in de cijfers zichtbaar worden. Dan blijkt of het centrale wachtlijstbeheer ook standhoudt op de dagen dat er in de hele regio geen uur over is.